Kometen die het zonnestelsel bezoeken

Als je een willekeurig iemand vraagt waar het zonnestelsel uit bestaat, dan zal je al snel het antwoord horen dat dit uit de zon en de planeten bestaat. Het zijn er acht. Dat is zeker zo, maar het blijft dan bij de grootste hemelobjecten die er in het zonnestelsel aanwezig zijn. Al die planeten bewegen min of meer in hetzelfde baanvlak om de zon.

Al die planeten bewegen ook nog eens in dezelfde richting om de zon.

Wetenschappelijk bezien lijkt het erop dat al die planeten uit een om de zon ronddraaiende cirkelvormige gasschijf is ontstaan.

Rotsblokken met dezelfde ellipsvormige baanbeweging als de planeten

In het zonnestelsel zijn ook tienduizenden rotsblokken te vinden, die in datzelfde baanvlak bewegen als de planeten. Dat gebeurt in een ellipsvorm. Ze bewegen ook in dezelfde richting als de planeten. Deze rotsblokken bewegen in groepen bij elkaar. Een voorbeeld hiervan is de planetoïdengordel die zich tussen de planeten Mars en Jupiter bevindt.

Wetenschappelijk bezien lijkt het erop dat al die rotsblokken ook uit een ronddraaiende gasschijf om de zon zijn ontstaan. Ook hier is wetenschappelijk bezien een uitleg aan te geven. Veel grotere rotsblokken botsten ooit tegen elkaar, of een groot rotsblok botste ooit tegen een planeet in wording, en vormde kleine groepen van rotsblokken die gezamenlijk om de zon bleven draaien. Ook de satellieten die om de planeten bewegen zijn ooit door de planeet ingevangen rotsblokken geweest.

Kometen met dezelfde ellipsvormige baanbeweging als de planeten

Kometen zijn rotsblokken. Kometen hebben daarnaast ook één of zelfs twee staarten van gas en/of stof, of dat is ooit zo geweest.

Kometen bevatten ijsachtige substanties onder een gesloten oppervlak. Als er een scheur in het oppervlak zou bestaan dan heeft dit ijs miljoenen jaren de tijd gehad om dit ijs de ruimte in te laten sublimeren. Sublimeren heet ook wel vriesdrogen. Het is eigenlijk een bevroren substantie die direct verdampt zonder dat daar een vloeistof als tussenfase voor nodig is. Komt de komeet echter in de buurt van de zon dan scheurt het oppervlak open en ontplooit zich de staart.

Rotsblokken met een andere ellipsvormige baanbeweging als de planeten

Sommige rotblokken bewegen desondanks toch retrograad (tegen de richting in) en/of niet in dit baanvlak van de planeten, maar de ellipsvorm blijft. Ze bewegen in een gesloten baan om de zon. Dat betekent dat al deze rotblokken aan de zon gebonden zijn en blijven.

In dit geval ziet de wetenschap dit als rotsblokken waarvan de baanbeweging ooit door grote planeten afgebogen zijn, waardoor deze uit het baanvlak raken van de planeten zelf en hun eigen beweging vervolgen. De baan blijft de ellipsvorm om de zon houden.

Kometen met een andere ellipsvormige baanbeweging als de planeten

Komeetbanen kunnen ook retrograad om de zon bewegen en ook ver buiten het baanvlak komen waarin de planeten bewegen. Dat gebeurt zelfs veelal. Ook zijn er kometen die niet binnen een paarhonderd jaar opnieuw in de buurt van de zon komen, maar daar gerust duizenden tot een miljoen jaar over doen om opnieuw bij de zon te verschijnen. Maar al deze kometen blijven in de ellipsvormige baan om de zon bewegen. Ze zijn aan de zon gebonden.

Deze kometen kennen hun oorsprong vanuit het zonnestelsel zelf, zoals de andere rotsblokken, of ze komen uit de Oortwolk. Dit is een wolk van kometen die vast zit aan de zon, ook al is deze wolk veel verder weg dan de verste planeet Neptunus.

Kometen met een hyperbool baanbeweging

In 2017 werd er voor het eerst een komeet ontdekt die geen ellipsvormige maar een excentrische baan had. De baanbeweging van deze 1I/’Oumuamua was niet gesloten rondom de zon, maar kwam vanuit een rechte lijn naar de zon in het zonnestelsel. De zon veranderde de baan als gevolg van de zwaartekracht van de zon. Vervolgens verdween de komeet met een rechte lijn het zonnestelsel uit. Het rotsblok was zeer sigaarvormig (100 tot 1000 meter lang). Er is nooit een staart gezien en iedereen noemt het een komeet, maar in werkelijkheid was het een rotsblok.

Op 27 juni 2018 meldden astronomen een versnelling in de baan van 1I/’Oumuamua die niet kwam door de zwaartekracht van de zon. De snelheid veranderde hierdoor ongeveer één promille. Dat is niet zo spectaculair als de media wil doen geloven. Het was mogelijk een duw door de druk van de zonnestraling die van de zon af kwam. De komeet zelf kan hier ook de oorzaak van zijn geweest. D komeet heeft per slot van rekening een staart en die ontgassing komt vanuit de kieren van de rotsblok zelf. Er kan een grote scheur zijn ontstaan toen 1I/’Oumuamua in de buurt van de zon was. Ook is uit de lichtkromme ontdekt waaruit geconcludeerd werd dat de beweging van het rotsblok eerder als “tuimelend” dan als “draaiend” gezien kon worden.

Komeet 2I/Borisov (december 2019) was het tweede interstellaire object die ook van buiten het zonnestelsel kwam. Ook deze komeet was niet gebonden aan de zwaartekracht van de zon. De komeet werd alleen iets afgebogen door de zwaartekracht van de zon, en verdween daarna weer naar buiten het zonnestelsel. In dit geval was het echt een komeet want de staart had een diameter van 14 keer de diameter van de aarde.

2I/Borisov was ongeveer een halve kilometer breed. In tegenstelling tot kometen in het zonnestelsel is 2I/Borisov tijdens zijn passage langs het zonnestelsel aanzienlijk gekrompen en verloor hij ten minste 0,4% van zijn massa vóór de dichtste nadering tot de zon. Tijdens de zonpassage verloor deze komeet ongeveer 2 kilogram stof per seconde en ook 60 kilogram water per seconde. Dit alles vormde de gasstaart.

In juni 2025 was het weer prijs met de komeet 3I/ATLAS. Dit was de derde keer dat er een interstellaire rotsblok langs de zon ging ( vandaar de 3I). ATLAS duidt op het systeem Asteroid Terrestrial-impact Last Alert System die dit hemelobject ontdekte.

Ook deze komeet had een hyperbolische baan en daarmee een interstellaire oorsprong. De snelheid was zo hoog (58 km/s) dat de zon de baan slechts lichtjes kon veranderen tijdens de zonpassage. De hoge snelheid en de niet ellipsvormige baan wijzen erop dat de komeet niet bij een andere ster vandaan kwam, maar uit een ander sterrenstelsel. Dit proces kan miljoenen of miljarden jaren duren. Het meest ongewone gedrag van de komeet was een naar de zongerichte anti-staart met gestructureerde gasstralen die om de 7 uur en 45 minuten ritmisch wiebelden toen de komeet de zon naderde. Deze opmerkelijke ontdekking roept nieuwe vragen op over hoe dergelijke oude hemellichamen zich gedragen wanneer ze in aanraking komen met de zonnewarmte en -wind.

Niet natuurlijke oorsprong?

De aanwezigheid van nikkel- en ijzeratomen in de coma van kometen uiterst raadselachtig. 3I/ATLAS heeft dit toch wel. De temperatuur is veel te laag om silicaat-, sulfide- en metaaldeeltjes die nikkel- en ijzeratomen bevatten te verdampen. Deze sporen van ijzer en nikkel, wat de kenmerken zijn van industriële metalen op de aarde, tarten de normen voor kometen, waar dergelijke zware elementen opgesloten blijven in vuurvaste korrels, tenzij ze worden blootgesteld aan intense hitte ver buiten de afstand tot de zon. Komeetspectra gemaakt met de Gemini en VLT telescopen bevestigen verhoudingen die 10 tot 100 keer hoger zijn dan bij kometen in het zonnestelsel, wat wijst op een exotische vorming of een vorming die van niet natuurlijke afkomst is.

Te verwachten nieuwe ontdekkingen

Interstellaire kometen komen van oorsprong niet uit het zonnestelsel, maar ze konden ook niet ontstaan tussen de sterren, want tussen de sterren is het luchtledig. Daar is niets. De grote vraag is ook hoe deze hemelobjecten zijn weggeschoten bij die andere ster. Die andere ster houdt deze rotsblokken wel in een ellipsvormige baan. Stel dat de beginsnelheid 100 kilometer per seconde was, dan is de reisduur van de dichtstbijzijnde andere ster 12.000 jaar dus dat is niet al te veel.

In deze kometen is water en koolmonoxide (CO) gevonden. Ook zijn er nikkelverbindingen gevonden. De gemeten chemische samenstelling geeft dus iets aan van de ontstaansgeschiedenis bij een andere ster dan de zon.

Het is bijzonder dat deze hemelobjecten nog nooit eerder gevonden zijn en nu ineens kennen we er drie in een tijdbestek van 8 jaar. Het lijkt wel dat dit geen toeval. Een enkele wetenschapper trekt in twijfel of dit wel objecten waren van natuurlijke oorsprong, of dat een hogere intelligentie het voortdreef. Wie weet wordt er gebruik gemaakt van een tijd-portal. Wetenschappelijk bezien is dit speculatie.

In 2025 werd de krachtige Vera C. Rubin Sterrenwacht op Cerro Pachón in Chili operationeel. Deze telescoop is juist ontworpen om nieuwe rotsblokken in het zonnestelsel te vinden. Het kan zijn dat er een rotsblok tussen zit die de aarde zal treffen. Deze telescoop zal komende jaren vast en zeker veel meer interstellaire objecten vinden. Het zal niet bij 1I/’Oumuamua, 2I/Borisov en 3I/ATLAS blijven. Onderzoekers verwachten dat het observatorium in staat moet zijn om elk jaar enkele grote en tot wel 100 kleinere interstellaire objecten te ontdekken.